"We tolereren niet dat dit weg gaat uit de wijk, we gaan het zelf doen!"

Steeds vaker nemen buurtbewoners voorzieningen over die de gemeente niet meer kan of wil faciliteren. In de wijk Poelenburg nam Erwin Stam samen met andere buurtbewoners het wijkcentrum over toen de overheid deze afstootte. Ze richtten daar BewonersBedrijf Poelenburg op. Al gauw merkten ze dat er in heel Zaanstad veel bewonersinitiatieven waren, maar dat er behoefte was aan een overkoepelende organisatie. Dat werd BewonersBedrijven Zaanstad, aangesloten bij Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA). Samen maken ze zich in een groot gebied sterk voor verbetering van de wijkeconomie, de leefbaarheid van de wijk en het vergroten van de sociale cohesie.

Hoe het allemaal begon

De wijk Poelenburg is in de jaren ’50 gebouwd, om arbeiders van fabrieken in de buurt te huisvesten. Dit waren voornamelijk Spanjaarden en Italianen die in de fabriek werkten, maar ook Nederlanders en nog een aantal andere culturen. Hiermee was een van de eerste multiculturele wijken van Nederland een feit. Zo’n 30 jaar geleden werd de wijk bestempeld als aandachtswijk en nog steeds is het een van de armste wijken van Nederland. Vanaf 2003 waren er plannen om de wijk grootschalig te renoveren, sommige bewoners zouden zelfs moeten verhuizen. Om inwoners in te lichten werd het Infohuis opgericht. Al gauw bleek dat er veel onduidelijkheden waren over de renovaties en dat mensen ook met heel andere vragen naar het Infohuis kwamen, waardoor het de rol kreeg van een sociaal-maatschappelijk loket. Toen de renovaties uiteindelijk afgeblazen werden, zou het Infohuis ook verdwijnen. Erwin Stam stak hier samen met andere buurtbewoners een stokje voor:

“We tolereren niet dat dit weg gaat uit de wijk, we gaan het zelf doen!”

Het Infohuis pand was een woonhuis, dat snel uit zijn voegen barstte. Toen de gemeente wijkcentrum Poelenburcht af wilde stoten, namen ze dit over. BewonersBedrijf Poelenburg was een feit. In dit wijkcentrum boden ze tal van voorzieningen aan: een kringloopwinkel, een fietswinkel en werkervaring voor buurtbewoners. Echter, de behoefte aan zulke voorzieningen bleek niet alleen in Poelenburg te bestaan, maar in heel Zaanstad. Alleen durfden niet genoeg bewoners de verantwoordelijkheid van een BewonersBedrijf aan. Het bestuur van BewonersBedrijf Poelenburg besloot daarom andere wijkinitiatieven op te nemen: BewonersBedrijven Zaanstad werd een overkoepelende organisatie. Hieronder vallen nu meerdere wijkcentra in Zaanstad. De initiatieven worden bij elkaar gebracht, maar Erwin benadrukte niet sturend te willen zijn. De initiatieven mogen hun eigen ding doen, maar ze vormen wel een geheel, wat voordelen heeft zoals gezamenlijke inkoop en nog belangrijker, het delen van kennis.

“Kennisuitwisseling is zo belangrijk”

Gebouw Poelenburcht via http://www.bewonersbedrijvenzaanstad.nl/content/2014/09/Buurtcentrum-de-Poelenburcht

Het belang van buurtinitiatieven

Erwin werkt 80 uur per week. 40 uur bij een betaalde baan en 40 uur voor BewonersBedrijf Zaanstad. Alhoewel hij bij die laatste waarschijnlijk meer werkt. Hij heeft een enorme passie voor het bedrijf en voor bewonersinitiatieven in het algemeen. Hij vertelt dan ook dat hij het waarschijnlijk niet vol zou houden als hij er niet zoveel voldoening uit haalt. Hij ziet veel voordelen bij een bewonersbedrijf, ten opzichte van professionals in de wijk. Al 50 jaar wordt de wijk aangepakt door professionals, maar dat heeft geen tot weinig effect gehad. Erwin geeft aan dat de continuïteit en de betrokkenheid bij de bewoners zit. Een bewonersbedrijf is ook laagdrempeliger dan een professionele organisatie, waardoor mensen sneller langskomen. Ook voelen mensen zich meer gehoord, ze kunnen er hun ei kwijt en zien hun ideeën waar worden. En omdat ze zelf aan de projecten werken, voelen ze zich ook meer verantwoordelijk voor wat er gebeurd in de wijk.

“Het is een mooie interactie als bewoners opdrachtgever zijn”

De waarde van een BewonersBedrijf of ander buurtinitiatief zit ‘m dan ook niet in de gebouwen die beschikbaar blijven voor buurtbewoners. Het zit in de sociale en economische voordelen die het kan bieden. BewonersBedrijf Zaanstad biedt buurtbewoners een plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten, ongeacht cultuur of andere achtergrond.

“Het wijkcentrum moet van de buurt blijven, van iedereen ongeacht cultuur”

Daarnaast krijgen bewoners ook de kans om werkervaring op te doen, als vrijwilliger, maar ook betaald. Zo heeft de brandweer brandveiligheid voorlichting aan hen uitbesteedt en verven ze portieken van flats voor woningcorporatie Rochdale.

“We hebben liever geld in de vorm van opdrachten, dan subsidie, want dan heb je een subsidieverhouding, met eisen en moet je je geld verantwoorden. Dan wordt het complex en ben je afhankelijk”

Soms reageren mensen hier kritisch op: is dit geen verdringing van de arbeidsmarkt? Erwin geeft aan dat dit niet zo is. Het stimuleert juist de wijkeconomie, omdat je in plaats van een schilder uit Friesland haalt, de bewoners zelf de huizen opknappen en daar ook nog iets mee verdienen. Een ander mooi voorbeeld van de waarde van BewonersBedrijven Zaanstad kan geïllustreerd worden aan de hand van dit filmpje:

Er stond altijd vrij veel grofvuil op straat in de wijk. Volgens Erwin logisch, want mensen hebben kleine huizen, dus als er een nieuwe bank komt, moet de oude er uit. Maar het ziet er natuurlijk niet mooi uit en de gemeente deelde hier boetes voor uit. Mensen kwamen vervolgens naar het bewonersbedrijf, omdat ze die boetes niet konden betalen. Erwin zag dat het zo niet werkte, dus bedachten ze een oplossing: het bewonersbedrijf ging afval inzamelen. Het filmpje diende ter promotie van dit project, maar het laat een aantal interessante dingen zien. De kraskaart bijvoorbeeld, is niet alleen bedoeld om mensen te stimuleren hun grofvuil door het bewonersbedrijf op te laten halen, maar stimuleert ook de wijk economie. De kraskaart geeft namelijk korting op boodschappen bij lokale supermarkten en kans op een diner bij een plaatselijk restaurant.

“De gemeente zet in op handhaven en beboeten, maar volgens mij moet je het juist positief benaderen”

Nog een voorbeeld: bewonerscoaches. Zoals hierboven genoemd geven vrijwilligers van het BewonersBedrijf voorlichting over brandveiligheid in opdracht van de brandweer. Hierbij maken ze folders, waarop in verschillende talen informatie wordt gegeven. Dit zou de gemeente waarschijnlijk niet doen, maar zo stelt Erwin:

“We vinden het doel belangrijker dan het principieel vasthouden aan het gebruik van de Nederlandse taal”

Sociale wijkteams

Doordat mensen als vrijwilliger bij het BewonersBedrijf werken – de stichting draait voor 100% op vrijwilligers – doen mensen werkervaring op, wat werklozen kan helpen bij re-integratie in het werkveld. Maar het BewonersBedrijf gaat recentelijk nog een stapje verder. Het is namelijk onderaannemer geworden van twee sociale wijkteams die in Zaanstad werkzaam zijn. Hun rol hierin is de (wijk) ondernemer te stimuleren, werk te begeleiden en het bevorderen van sociale cohesie en buurtkracht, het werk is erg divers. Concreet betekent dit schuldhulp of hulp bij verslaving of wanneer mensen problemen hebben met wonen, werken of relaties. Erwin is erg trots op dit aspect van het BewonersBedrijf en hij denkt dat het heel belangrijk is dat buurtbewoners dit soort taken ondernemen. Soms is de stap naar een professional voor mensen erg groot.

“Wat kunnen we onderling op lossen en wanneer komt de professional in beeld?”

Richt zelf een BewonersBedrijf op

Erwin is heel enthousiast over BewonersBedrijven, de voldoening die het geeft om er te werken, de waarde die het heeft voor de wijk. Hij wil dit enthousiasme graag overbrengen op anderen. Zoals hierboven gezegd, draait de stichting voor 100% op vrijwilligers en zijn er altijd genoeg mensen die dat willen doen, maar is er soms nog wel tekort aan mensen die een bestuursfunctie willen bekleden.

“Mensen vinden het heel eng om de verantwoordelijkheid te pakken, maar uiteindelijk vinden ze het heel leuk”

Daarnaast geeft hij aan dat de overheid nu open staat voor dit soort initiatieven en dat is erg mooi volgens Erwin, maar hij is bang dat deze openheid in de toekomst misschien minder wordt. Daarom roept hij mensen die er over nadenken een BewonersBedrijf te starten, of iets missen in de wijk, er vooral voor te gaan.

“Als we niet nu onze kansen pakken, dan wordt straks alles misschien teruggedraaid naar een centrale overheid. Dus ik roep mensen op: pak nu je kansen!”

reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Zaanstad
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu