"Communities betrekken en verbinden rondom een maatschappelijk vraagstuk, dat is mijn taak als social designer"

Jonmar van Vlijmen studeerde af als grafisch ontwerper in Arnhem en volgde de master Social Design in Zürich, Zwitserland. Hij werkte op projectbasis in het Tsjechische Plzen, Culturele Hoofdstad van Europa in 2015, en streek afgelopen september met ‘zijn’ Studio Nieuwland neer in het inspirerende Open Coöp, Noord. Daar bedenkt en ontwerpt hij projecten op het snijvlak van design en sociaal engagement. Tijd om deze veelzijdige Stadmaker op ‘onze’ kaart te zetten!

Hoe maak jij de stad?

Ik dacht als net afgestudeerde en ietwat naïeve kunstenaar het ‘grafisch ontwerpwereldje’ wel eens even te gaan veranderen. Maar na de zoveelste opening van een project of expositie, kreeg ik daar al mijn twijfels over. Tijdens een maatschappelijk kunstproject, waarbij 10 kunstenaars voor een aantal maanden in leegstaande panden in de Pijp mochten werken, verbleef ik in een voormalig kringloopwinkeltje. Daar besefte ik dat ik helemaal niet wist hoe om te gaan met de lokale community: bewoners vroegen zich hardop af wat die kunstenaar in hun winkeltje moest en deed. Dat vond ik een terechte vraag.

Toen ben ik een master in Social Design gaan doen en daar leerde ik hoe je meer community-gericht werkt; hoe je met lokale gemeenschappen en bewoners maatschappelijke problemen bevraagd, zaken sámen aan de kaak stelt, de dialoog aangaat en vooral ook leert luisteren naar mensen. Vervolgens ga je daarop je creativiteit toepassen. Communities betrekken en verbinden rondom een maatschappelijk vraagstuk, dat is dus kort gezegd mijn taak als social designer.

Open Coöp - hoofdkwartier van menig creatieveling in Noord, zo ook van Jonmar

Een project als Office O.N.E. is daar een goed voorbeeld van. In Plzen ging ik op zoek naar wat het nu betekent om Culturele Hoofdstad van Europa te zijn. Wat is de Europese identiteit? Bestaat die? En zo ja, hoe ziet dat er dan uit? Met een koffertje reisde ik rond en ging ik met mensen in dialoog. Dat koffertje was als het ware mijn kantoor, werkruimte of ‘ontwerp-tool’. In het tijdelijke kantoor kreeg de community de gelegenheid om hun Europese identiteit te verkennen en te bevragen. Ik zocht daarin steeds de verbinding tussen verschillende dimensies; het lokale, de buurt en tegelijk ook iets groots en abstracts als ‘Europa’.

Met Studio Nieuwland, mijn eigen ontwerpstudio, werk ik ook meer op opdrachtbasis. Ik leerde Annemarie van der Geest kennen op de Buurtcamping en zij vroeg mij om de uitdaging aan te gaan om ‘oriëntatie in de Indische Buurt’ te ontwerpen. Zo ontwikkelde ik in samenwerking met bewoners een platform, de BuurtBalie – waar bewonersinitiatieven, woningcorporaties en het stadsdeel in contact met elkaar komen en verkennen wat er in die Indische Buurt speelt. Samen dachten we na over de vormgeving van dat platform en dan komen er ook heel praktische zaken aan bod: een logo ontwerpen, kleurgebruik, zichtbaarheid van de BuurtBalie in de wijk – en meer van dat soort dingen.

BuurtBalie-logo

De Buurtschool, dat ik samen met educatieontwerpster Eva Vesseur en sociaal innovator Corline van Es bedacht en ontwikkelde, staat ook dicht bij me. Een school in Noord – voor en door de buurt, waar iedereen docent kan worden. We zijn van mening dat heel veel kennis al bij de mensen is. Die kennis kun je vervolgens heel goed uit je eigen buurt halen. Tijdens vier pilotavonden die we afgelopen jaar organiseerden gingen we bijvoorbeeld leren hoe je rauwe chocolade maakt. Maar tegelijkertijd ook hoe je lokale politiek kan beïnvloeden of hoe je omgaat met een zoon met autisme. Al gauw bedachten we dat we de nieuwsgierigheid van Noord in kaart willen brengen, als basis voor de Buurtschool om te gaan programmeren. Van de mensen hier in de buurt kregen we groen licht als ‘bewonersinitiatief’ en nu kunnen we daar dan ook concreet mee aan de slag! Zo gaan we nog vóór de zomer een Nieuwsgierigheidstour organiseren, langs huizen, woonkamers en ruimtes waar iedereen altijd al een kijkje had willen nemen.

De Buurtschool

Wat inspireert jou?

Begin maart was ik in Buurtcentrum De Meeuw, hier in Noord. Daar was een activiteitenmarkt, met allemaal kraampjes. Het was helemaal vol met bewoners die initiatieven hebben bedacht en opgezet en die presenteerden zich daar op de markt. Iedereen was daar zó gepassioneerd bezig met zijn of haar project voor het verbeteren van de buurt. Ik vind het dan cool om te zien hoe goed bewoners zich op zo’n moment kunnen uiten, ook met allemaal visuele middelen. Het inrichten van die kraampjes bijvoorbeeld alleen al. Heel mooi en inspirerend.

Wat betekent Nieuw Nederland voor jou?

Het is belangrijk dat stedelijke processen en transities een concreet gezicht krijgen. Dat doen jullie, onder andere met de Stadmaker-interviews. Je wilt als platform met dat soort mensen een ‘vertrouwensband’ opbouwen en ik vind het dan ook belangrijk dat die Stadmakers ook zélf het platform kunnen gaan gebruiken en in contact komen met elkaar. Met zo’n Nieuwsgierigheidstour die ik bijvoorbeeld ga organiseren lijkt het me hartstikke interessant en nuttig om samen met andere Stadmakers daarover van gedachten te wisselen.

Welke Stadmaker moeten wij nog meer interviewen?

Ik heb er twee. Allereerst Marlou de Jong, uit Rotterdam. Zij is mede-initiatiefnemer van STEK. Een ‘stadstuinwinkel’ die als missie heeft om de buurt groener maar vooral ook eetbaarder te maken. Dat doen ze door buurtbewoners te informeren; over geveltuinen, en hoe je stukjes eetbaar groen in de openbare ruimte vormgeeft.

Stadstuinwinkel STEK, in Rotterdam

Daarnaast wil ik zeker ook Claudia Schouten uit Arnhem noemen. Een echte ‘powervrouw’ die alles voor elkaar krijgt. Ze werkt met haar initiatief Locatie Spatie in de buurt Presikhaaf. Ze wijst daar onder andere plekken toe aan kunstenaars en maakt samen met hen sculpturen die ze dan in het nabijgelegen winkelcentrum plaatst – zo brengen ze daar bepaalde plekken weer een beetje tot leven. Daarnaast werkt ze met Motel Spatie ook op Europees niveau; waarbij ze uitwisselingsprojecten met kunstenaars organiseert en in Arnhem een (werk)plek biedt. Daarmee zorgt ze voor heel inspirerende kruisbestuiving.

Betrokken stadmakers
Annemarie van der Geest
mede-initiatiefnemer Buurtcamping
Eva Vesseur
mede-initiatiefnemer De Buurtschool
Corline van Es
mede-initiatiefnemer De Buurtschool
Marlou de Jong
initiatiefnemer STEK
Claudia Schouten
oprichter Locatie Spatie
reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Amsterdam
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu