"Gewildgroei gaat over spontane vegetatie, dat je kunt doortrekken naar de spontane stad."

Wat een tegel al niet kan doen. Vincent Wittenberg heeft met Bennie Meek, bedenker van Living Pavement, de tegels laten uitgroeien tot een beweging: gewildgroei. Als één van de finalisten van de Challenge Stad van de Toekomst is Wittenberg voornemens om het woord ‘gewildgroei’ als tegenhanger van het woord ‘onkruid’ in het woordenboek te laten opnemen. Met de genoemde tegel, een elektrisch autootje, een rugspuit en een pop-up store in de planning moet aandacht worden gevraagd voor de beweging. Onkruid bestaat niet volgens Wittenberg. Spontane vegetatie wel. En laat dat nou net zijn wat onze steden in de toekomst leefbaar kan houden. 

“Waar we eigenlijk aan werken is een mind-switch.

Living pavement bij de Dutch Design Week. © gewildgroei

Terug naar de spontane stad

De manier waarop de stedelijke omgeving wordt ingericht is de inspiratie voor de projecten van Wittenberg: “Ik vind het vaak absurd hoe wij met publieke ruimte omgaan.” Het adagium ‘schoon-heel-veilig’ is in zijn ogen achterhaald. Gevraagd en ongevraagd reageert hij op ruimtelijke planning. Volgens Wittenberg is de Nederlandse planning-cultuur doorgeslagen. Professionals richten de openbare ruimte in, en bewoners zijn niet meer gewend om zelf het heft in handen te nemen. Spontaniteit wordt beperkt door het overplannen van de stedelijke omgeving. Volgens Wittenberg draagt de verantwoordelijkheid en betrokkenheid bij de omgeving bij aan de sociale veiligheid. Het ophangen van camera’s en het inzetten van licht kan niet op tegen de kracht van de sociale controle.

“De beweging gaat erover dat je weer met je handen aan de openbare ruimte mag komen.”

Spontane vegetatie staat symbool voor het breken met extreme planning praktijken. “Natuur, dat is autonoom, dat groeit uit zichzelf, het organiseert zich ook zelf. Dat halen we weg in de stad, proberen we allemaal te controleren, terwijl natuur zichzelf ordent.” Wittenberg noemt hoe er nu wordt gewerkt letterlijk tegennatuurlijk. Terwijl groen in de stad meer dan waardevol is, zowel in sociaal opzicht als vanuit het oogpunt van duurzaamheid. In plaats van spontane vegetatie de nek om te draaien, moet er juist worden meegewerkt met deze vorm van stedelijke natuur, zegt Wittenberg.

“We gaan nu met de natuur in de stad om als garnering, aankleding van de stad.”

Bovendien draagt groen draagt bij aan een leefbaarder stadsklimaat. Steden zijn een paar graden warmer dan hun omgeving, omdat hitte niet gemakkelijk vervliegt. Bomen en planten kunnen hitte opnemen en zo het urban heat island effect binnen de perken houden.

Onkruid of gewildgroei in de stad?

“Wij gooien groen en steen door elkaar.” En dat kan soms voor problemen zorgen. Gemeenten hebben aparte afdelingen voor bestrating en groen, en wanneer je dit patroon wil doorbreken wordt er vaak moeilijk gekeken. Niet dat de ambtenaren zelf het probleem zijn, het is juist meer het systeem dat dit onmogelijk maakt. Wittenberg en Meek hebben dit probleem uiteindelijk ‘opgelost’: “Op een gegeven moment hebben we de stoute schoenen aangetrokken: we gaan de straat op en we gaan het gewoon doen.”

Een andere oorzaak voor weerstand vanuit de gemeenten, afgezien van het huidige bestuurssysteem, is het feit dat wordt gedacht dat bewoners helemaal niet zitten te wachten op de welig laten tieren van onkruid. Wittenberg: “De klager bepaalt. Mensen met klachten bellen naar de gemeente, de mensen die het leuk vinden bellen niet.” De ervaring leert dat mensen vaak juist enthousiast zijn wanneer ze zien dat er living pavement wordt aangelegd, en zelf ook hun geveltuintje zo willen inrichten dat er daar ook gewildgroei plaats kan vinden.

“Het is een heel mooi begin en ook een heel mooie manier om mensen erbij te betrekken, om bij die gevel te beginnen.”

In Rotterdam en Amsterdam wordt er positiever gereageerd op de gewildgroei-projecten. Zo liggen er plannen om over de hele lengte van een straat een strook living pavement aan te leggen, en zijn er in Rotterdam plannen voor een gewildgroeituin. Bij zo’n mini-parkje heb je het dan al gauw over een paar duizend tegels. Omdat deze steden al meer bezig zijn met duurzaamheid, zoals klimaat adaptieve maatregelen in Rotterdam en het opzetten van de Knowledge Mile in Amsterdam, kan gewildgroei gemakkelijker aansluiten.

Van stadsgroen naar stadsnatuur

Om een woord in het woordenboek te krijgen, is het natuurlijk belangrijk dat zoveel mogelijk mensen hier van horen. Dat is één van de redenen om mee te doen aan iets als de Challenge Stad. Onderdeel van het programma is deelname aan de Urban Accelerator, waarbij de initiatieven worden ondersteund in de opzet van hun projecten. Een bijkomend voordeel is dat er door middel van deze regelmatige contactmomenten ook kan worden geleerd van elkaar.

“Ergens zijn we elkaars concurrent, maar dat is appels en peren.”

Samenwerking is ook een belangrijk middel om bekendheid te creëren. Zo stond gewildgroei samen met de Onkruidenier tijdens de Nacht van de Radicale Vernieuwing cocktails uit een rugspuit te schenken. “Dat is een hele goede manier om met mensen in gesprek te komen.” Wittenberg is continu opzoek naar dit soort ‘spin-offs’ van gewildgroei zoals hij ze zelf noemt, manieren om mensen anders te laten nadenken over het concept ‘onkruid’. Er ligt een idee om een winkel te openen waar onkruid wordt verkocht.

Living pavement. © gewildgroei

“We hebben nu stadsgroen, en we moeten eigenlijk naar stadsnatuur.” Volgens Wittenberg moeten de stad en de natuur niet worden gezien als aparte van elkaar afgescheiden omgevingen. In de stad werken de menselijke hand en de autonome natuur samen in één ecosysteem.

Het initiatief gewildgroei is één van de finalisten van de Challenge Stad van de Toekomst. Op 14 april wordt de winnaar van de Challenge bekend gemaakt tijdens de Innovation Expo. Op 31 maart staan de finalisten in Pakhuis de Zwijger tijdens de Nacht van de Stad van de Toekomst. In aanloop naar de finale worden de verschillende initiatieven geportretteerd op ons platform Nieuw Nederland

Betrokken stadmakers
Bennie Meek
Initiatiefnemer Gewildgroei
Vincent Wittenberg
Initiatiefnemer Gewildgroei
reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Eindhoven
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu