Armoede verleden tijd in Utrecht?

Utrecht begint 2017 met een veelbelovend basisinkomen experiment

Utrecht heeft een ambitieus voornemen voor 2017: een tweejarig project dat 250 Nederlandse burgers verzekert van een maandelijks basisinkomen wordt gelanceerd. De stad blaast daarmee nieuw leven in het eeuwenoude, utopische idee van het universele basisinkomen. Het doel is alternatieve vormen van bijstand te verkennen die armoede tegengaan en werkgelegenheid stimuleren. Is dit een realistisch beleid in een groeiende technologische economie?

Het experiment is een vernieuwend alternatief voor armoedebestrijding in Utrecht. Waar weinig mensen bij stilstaan, is dat het idee van een universeel basisinkomen (in de internationale literatuur Universal Basic Income of kortweg UBI) al bekend is sinds het begin van de 18e eeuw toen Thomas Paine er voor het eerst over schreef. Met wortels in filosofische en ethische kwesties, is het kernargument voor het basisinkomen altijd het probleem geweest dat betaald werk niet voor iedereen een fatsoenlijke levensstandaard kan garanderen. Het idee van “één voor allen” staat al eeuwenlang in de belangstelling, toch is het nooit tot de conclusie “allen voor één” gekomen. De meningen blijven verdeeld.

Het basisinkomen is altijd al verleidelijk geweest voor beide kanten van het politieke spectrum. Aan de linkerkant belooft het armoede uit te bannen, aan de rechterkant een minder betuttelend en simpeler stelsel van sociale zekerheid. Toch stuit het idee ook op veel tegenstand. Gratis geld ondermijnt de status van betaald werk en neemt een deel van de motivatie om te werken weg. De vraag of mensen daadwerkelijk minder betaald werk gaan doen met een maandelijks gegarandeerd basisinkomen, zal uit de experimenten moeten blijken.

“We don’t call it a basic income in Utrecht because people have an idea about it – that it is just free money and people will sit at home and watch TV” – Heleen de Boer, Utrecht City Councillor

Met steeds meer geavanceerde technologie, slimme algoritmes en zelfrijdende treinen, bussen en taxies, wordt het voor veel mensen steeds moeilijker een baan te vinden, vooral in het middensegment van de arbeidsmarkt. Deze nieuwe uitdagingen, waarvan het einde nog lang niet in zicht is, zijn een belangrijke aanleiding voor de experimenten in Utrecht.

‘A UBI scheme can be designed to grow in line with the wealth of the economy. Automation is bound to increase profits, because machines that make human labour redundant require no wages and only minimal investment in maintenance.’ – Robert Skidelsky, professor of political economy, University of Warwick

Robert Skidelsky, hoogleraar politieke economie aan de University of Warwick, schrijft in de Guardian dat een basisinkomen ervoor zorgt dat de baten van robotisering terechtkomen bij de hele bevolking. Lees het volledige artikel hier.

Het experiment in Utrecht trapt af met 250 deelnemers in januari 2017. Het project heet “Weten Wat Werkt” en keert aan zes testgroepen een basisinkomen van €960 per maand uit onder verschillende voorwaarden. De eerste groep krijgt het bedrag zonder enige tegenprestatie. De tweede krijgt hetzelfde plus een extra €150 aan het einde van elke maand mits er vrijwilligerswerk verricht is. Voor de derde groep gelden dezelfde regels als voor de tweede, met het verschil dat de bonus van €150 aan het begin van de maand uitgekeerd wordt en teruggestort moet worden als er geen vrijwilligerswerk gedaan is. De andere drie groepen bestaan uit mensen die al uitkeringen ontvangen. Eén groep krijgt een basisinkomen bovenop de gebruikelijke uitkering. Een andere groep ontvangt ook de maandelijkse €960 maar moet in ruil daarvoor de uitkering missen. De laatste groep krijgt zowel een basisinkomen als de gebruikelijke uitkeringen én heeft geen enkele werkverplichting.

“We want to know what motivates people, what people respond to.” – Loek Groot, associate professor, Utrecht University

Natuurlijk neemt de gemeente Utrecht maar een kleine stap richting het realiseren van een basisinkomen met slechts 250 deelnemers in het experiment, maar er zijn in de geschiedenis veranderingen doorgevoerd op basis van nog kleinere experimenten.

Rutger Bregman staat bekend als één van de belangrijkste pleitbezorgers van het basisinkomen in Nederland. Hieronder vind je zijn inspirerende TED talk over het basisinkomen en de noodzaak van utopisch denken.

Dit artikel is een vertaling van een artikel verschenen op platform New Europe als deel van de reeks “Transition Tales” door Monica Ciovica.

reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Utrecht
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu