Bestaat er een begroting waar niet alleen euro’s op staan?

Het herontdekken van eeuwenoude waarden op de Stadexpeditie Den Bosch

Op vrijdag 14 oktober 2016 vond de Stadexpeditie in Den Bosch plaats. De Stadsambassade Den Bosch nam meer dan 50 studenten, ondernemers en ambtenaren vanuit het hele land mee op reis. Hun zoektocht naar nieuwe waarden werd aan de hand van verschillende verhalen, initiatieven en sprekers uitgelicht, verbeeld en gekoppeld aan de transities in Den Bosch. Respecteren, gunnen, samenwerken, troosten en renderen; het zijn allemaal waarden die in het proces van Stadmaken aan bod komen en daarin een belangrijke rol spelen. Zet je vertrouwen aan de kosten of baten kant? Bestaat er een begroting waar niet alleen euro’s op staan? Kortom, de vraag die centraal stond bij deze Stadexpeditie is welke rol deze waarden innemen binnen stedelijke ontwikkelingsprocessen?

Na een zonnige wandeling door het centrum van Den Bosch worden we door broeder Johannes ontvangen in de bijzondere Sacramentskapel in de Sint Jan’s Kathedraal. Hij vertelt over zijn jeugd, zijn verlies en het belang van troost, iets dat is geresulteerd in de oprichting van het enige Apostolaat van Troost in de wereld. Zijn inspirerende levensverhaal maakt indruk, en leidt tot meer dan de collectieve ontdekking van het bestaan van dit zeldzame en unieke initiatief. Zijn verhaal en de symboliek van de kerk geven aan dat de zoektocht van Stadmakers naar ‘nieuwe’ waarden eerder getypeerd kan worden als een herontdekking van eeuwenoude waarden. Op welke manier deze waarden (kunnen) worden ingevuld in nieuwe stedelijke ontwikkelingsprocessen staat centraal in het tweede deel van de reis, waarin we terugkeren naar het heden en een blik werpen op de toekomst.

© Peter Both

Aangekomen in de Spoorzone krijgen we in het Werkwarenhuis – de thuisbasis van Social Label voor de komende 9 jaar – eerst een wereldse lunch voorgeschoteld. Letterlijk, want twee dames van Boschveld Wereldkeuken bereiden een maal met Oost-Afrikaanse gerechten gecombineerd met Marokkaanse lekkernijen. Direct na de lunch begint het programma en vertellen de twee vrouwelijke chefs eerst over het cateringbedrijf, waarin vrouwelijke koks wonend in Boschveld, maar van origine afkomstig uit allerlei landen over de hele wereld, samen koken. Hierna volgt een groepsgesprek met een heel scala aan sprekers, geleid door moderator Mijke Pol.

De Zorgoppas

In het Werkwarenhuis is de Zorgoppas het eerste initiatief dat besproken werd. Het concept van sociaal betrokken ondernemers en orthopedagogen Harm van Ballegooy en Remko Boer is voortgekomen uit de vraag vanuit ouders met een kind met een beperking naar een gespecialiseerde oppas. Deze vraag is in toenemende mate gerezen door de bezuinigingen in de zorg, die steeds meer op mantelzorgers en steun van buurtbewoners leunt. De Zorgoppas biedt, in samenwerking met de gemeente s’ Hertogenbosch en zorginstelling Cello, een platform voor ouders en professionele verzorgers waar ouders zelf de kans krijgen om een oppas te kiezen. De Zorgoppas brengt gezinnen en studenten van zorgopleidingen, (parttime) zorgverleners en ervaringsdeskundigen bij elkaar in de vorm van speeddates. Op basis van de speeddates kunnen ouders bepalen met wie zij verder willen gaan. In dit artikel stelt Ruud Geven dat precies hierin de sociale innovatie van het initiatief schuilt; de zorg wordt immers niet meer van bovenaf toegewezen maar wordt bepaald door de gezinnen zelf.

© Peter Both

Dit initiatief krijgt een persoonlijk gezicht wanneer Jamie, chefkok bij Van Aken in het Werkwarenhuis, het podium betreedt en vertelt dat hij via een speeddate sessie, dat in het Werkwarenhuis werd georganiseerd, zelf een bekwame oppas voor zijn dochter Zoë met syndroom van Down heeft gevonden. Dit bood hem en zijn gezin meer ruimte op zowel het professionele als het persoonlijke vlak.

Social Label

Vervolgens vertelt initiatiefnemer Simone Kramer dat zij samen met Petra Janssen met Social Label een omgeving creëert waarin topontwerpers worden verbonden met mensen van kwetsbare groepen in de maatschappij. Zo heeft Simone in een eerder interview gezegd: ‘Door het ontwikkelen van aantrekkelijke productlijnen waaraan iedereen zij aan zij werkt, krijgen meer mensen de kans een actieve rol te spelen binnen de lokale economie.’ Social Label past kunst en design toe in een ‘living lab’: via de producten van Social Label wordt het streven naar een inclusieve samenleving uitgedragen naar het brede publiek.

Simone’s verhaal krijgt een persoonlijke dimensie door het verhaal van Deborah, die van achter de bar het podium opstapt. In een kort interview met Mijke Pol vertelt zij dat het tot een jaar geleden niet goed met haar ging; ze zat thuis, met een laag gevoel van eigenwaarde. Nu werkt zij in de horecagelegenheid Van Aken, waar zij zich op haar plek voelt en haar gevoel van betekenisvolheid toeneemt. Lees in dit artikel Deborah’s hele verhaal.

ABC leer mee

De laatste spreker in het panel was Marjohn van de Ven, samen met Willeke van Heumen, initiator van ABC leer mee. Hun initiatief richt zich op alle Bosschenaren die de Nederlandse taal willen leren, waarbij achtergrond en leeftijd geen rol spelen, alhoewel zij zich met name op volwassenenonderwijs toespitsen. Wat de methode van ‘ABC leer mee’ uniek maakt is dat er bij de spelling van een woord wordt uitgegaan van de letter in plaats van de klank van de letter. Deze technische methode maakt het volgens Marjohn gemakkelijker om de taal te leren. ABC leer mee biedt gratis taallessen voor alle niveaus, met een organisatie die grotendeels op vrijwilligers draait. Marjohn benadrukt dat er geen verplichtingen aan de taallessen vastzitten en dat ze zowel voor allochtonen als autochtonen bestemd zijn. Helaas maken autochtonen amper gebruik van de lessen; van de meer dan vijfhonderd leerlingen zijn dit er slechts zes. Een reden die Marjohn hiervoor noemt is schaamte, waardoor autochtonen weinig lessen volgen. Ze legt uit dat we als samenleving op signalen moeten letten, wanneer mensen proberen onder lezen uit te komen.

© Peter Both

Ze eindigt met een oproep voor jongeren om stage te komen lopen en vrijwilligerswerk te doen, omdat keer op keer is gebleken dat dit voor een heel goede dynamiek zorgt. Het publiek is erg nieuwsgierig naar de lesmethode. Al helemaal nadat Marjohn heeft gezegd dat zij altijd al voor de klas wilde staan, maar zij de examens niet goed kon doorlopen wegens haar dyslexie; iets wat ze met de ABC methode heeft leren omzeilen.

Tramkade

Naast de benoemde initiatieven was in het Werkwarenhuis ook wethouder Eric Logister aanwezig. Hij gaat dieper in op de ontwikkelingen van dit gebied en stelt: “Wij zijn al heel lang bezig met de Spoorzone van Den Bosch, het Paleiskwartier is daar het meest duidelijke voorbeeld van. Nu is het tijd om wat te doen aan de Centrumzijde van het spoor. We zijn hier op het voormalige industrieterrein van Veevoeder-fabrikant De Heus. We hebben besloten een aantal initiatieven hier een culturele hotspot vrij te laten ontwikkelen: de Tramkade.”

Vrijheid betekent overigens wel dat de gemeente op afstand meekijkt, volgt en vragen blijft stellen. Mijke vraagt wat er gaat gebeuren met het terrein als er over tien jaar heel veel waarde(n) is(zijn) toegevoegd? “Wordt het hier dan gesloopt?” Logister: “We zetten nu in op de ontwikkeling van de Tramkade. Samen met de Willem2Fabriek en de Verkadefabriek – die zich op steenworp afstand bevinden – ontstaat er straks een mooie creatieve en culturele cluster. De kracht zit hem in die bundeling. Als je over tien jaar hier een sterke cluster van waardevolle initiatieven hebt, dan moet je heel goed nadenken of je dat wel moet weggooien.”

Logister: “Het mooie is dat we hier vandaag spreken over “nieuwe waarden”. Maar laten we elkaar niet voor de gek houden: dit zijn oude waarden, die we met zijn allen de afgelopen dertig jaar zijn vergeten. We hebben het over renderen gehad. We hebben bij dit gebied ook verder gekeken dan slechts naar een financiële opbrengst. We hadden allerlei kosten aan dit gebied kunnen vermijden. In plaats daarvan hebben we in dit terrein geïnvesteerd om het gebruiksklaar te maken en bieden we faciliteiten om die culturele hotspot ook echt te realiseren. Wij kijken veel verder dan slechts het rendement in getallen.”

Zoals de wethouder al stelt, we zijn de kracht van bepaalde waarden uit het oog verloren. We moeten verder kijken dan getallen. Het mooie van deze Stadexpeditie was dan ook de drang op te merken in alle initiatieven en bijbehorende verhalen om weer terug te keren naar die waarden. Deze drang naar meervoudig waarde creëren overstijgt daarbij ook domeinen, zo kan bijvoorbeeld een project dat zich op een zorgtaak richt ook waarde toevoegen aan de fysieke lokatie waar men zich in bevindt. Nu is het zaak om op zoek te gaan naar manieren om deze toegevoegde waarde zichtbaar te maken. Nog genoeg waardevol werk voor ons!

Betrokken stadmakers
Mijke Pol
Schrijver, historicus en journalist
Ruud Geven
Programmamaker RUW073 voor Bieb Den Bosch
Simone Kramer
Dagelijks bestuur van Stichting Social label
Petra Janssen
Ontwerper & Dagelijks bestuur van Social Label
reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Den Bosch
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu