Onderwijs in transitie: De Bildung Academie

Een opleiding die studenten midden in de maatschappij plaatst

In augustus afgelopen jaar is De Bildung Academie van start gegaan. Een opleiding voor én door studenten waarin je  door vooraanstaande hoogleraren en deskundigen wordt opgeleid om je eigen plek te vinden in de huidige maatschappij. Meer dan in het reguliere onderwijs wordt er aandacht besteed aan ethiek, retorica, filosofie en zelfontplooiing. Het kijken buiten het eigen vakgebied en het constant reflecteren vormen hierbij kernacties.

Uit pure interesse en bovenal nieuwsgierigheid naar de precieze insteek van deze nieuwe onderwijsinstelling gingen wij, Imke en Marieke van Nieuw Amsterdam, een gesprek aan met de organisatie achter De Bildung Academie. Deze bestaat uit studenten die zich vrijwillig inzetten en zich bezighouden met het onderwijsprogramma, de begroting, marketing, promotie, acquisitie en het gidsen van de studenten. Dylan, Merel, Kirsten en Koen staan ons te woord.

Hoe is de opleiding ontstaan?
“Eigenlijk mis ik iets in het huidige universitaire onderwijs.” Met deze constatering begonnen emeritus hoogleraar Eugène Sutorius  en student Michiel Tolman na te denken over een nieuwe onderwijsvorm. Na het peilen van de gedachten bij anderen hierover, was duidelijk dat de vraag en noodzaak er in ieder geval waren. En zo was het eerste idee van een eigen academie geboren. Vervolgens is er volop gebrainstormd met veel studenten en andere direct betrokkenen bij het onderwijs, en is vanuit de breedte versmald naar het huidige concept.

Een gemis in het huidige universitaire onderwijs, dat is de aanleiding voor het ontstaan van De Bildung Academie.

Wat houdt dat concept dan in, ‘De Bildung Academie’?
Merel: “We zijn het er over eens wat Bildung is, wat het zou moeten zijn en wat het geeft. Wilhelm von Humboldts Bildung gaat over onderwijs dat de gehele mens stimuleert; het bildungsideaal. Wij hebben hier eigenlijk een vertaalslag naar vandaag de dag van gemaakt. In de wet staat namelijk dat onderwijs persoonlijke ontplooiing en een maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef biedt en faciliteert. Dit is wat het onderwijs zou moeten zijn, maar wat het ons volgens tegenwoordig niet meer geeft. Daar ligt de huidige koppeling die wij proberen te maken met de academie.”

“Wilhelm von Humboldt’s Bildung gaat over onderwijs dat de gehele mens stimuleert: het Bildung-ideaal. Wij hebben hier eigenlijk een vertaalslag naar vandaag de dag van gemaakt.”

Koen: “Het concept van ons onderwijs kun je inderdaad begrijpen vanuit een historisch kader. De parallel kan getrokken worden met het oorspronkelijke bildungsideaal dat eind 18e eeuw opkwam gedurende de industrialisatieperiode in Duitsland. In deze periode ging het onderwijs zich focussen op ambachten en de specifieke vaardigheden. Kennis die hiertoe vereist was werd daardoor enorm versmald. Het tegengeluid dat toen ontstond luidde dat we veel meer dan kleine schakels zijn die maar één vaardigheid beheersen. Er was vraag naar onderwijs dat de ‘gehéle’ mens stimuleert: het bildungsideaal.”

“Vertaald naar nu ervaren wij hetzelfde: het huidige onderwijs concentreert zich te veel op kennis en vaardigheden binnen bepaalde kaders. Om de hele mens te stimuleren, spelen de termen persoonlijke ontplooiing en maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef een rol. Dus niet alleen het kijken naar eigen kwaliteiten, maar ook de verhouding ervan met de wereld en mensen daaromheen.”

“Het huidige onderwijs concentreert zich te veel op kennis en vaardigheden binnen bepaalde kaders.”

Koen vervolgt: “In Nederland geldt in principe het bildungsideaal als onderwijsmodel, alleen handelen we hier niet meer naar. Wij willen weer terug naar dat oorspronkelijke model. Doordat we terecht gekomen zijn in een systeem waarin meten erg belangrijk is, vervallen de onderwijsvormen waarin persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling centraal staan.”

“Doordat we terecht gekomen zijn in een systeem waarin meten erg belangrijk is, vervallen de onderwijsvormen waarin persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling centraal staan.”

Een voorbeeld van een opdracht op De Bildung Academie is het verbeteren van het empathisch vermogen. Hoe kun je je zo’n opdracht voorstellen?
Dylan: “Hoe leer je iemand empathie aan? Dit begint heel erg met de omgang in een groep. Om je persoonlijk te ontwikkelen heb je een omgeving nodig die daar ruimte voor geeft, dus is het fijn om een groep om je heen te hebben waarbij je je op je gemak voelt. In de introductieperiode leren de studenten elkaar kennen aan de hand van opdrachten of het doorbrengen van avonden samen aan het kampvuur. Je gaat met elkaar in gesprek over de filosofie van het (samen)zijn. Daarnaast wordt er nagedacht over de psychische omgeving waarin het leren kan plaatsvinden. Daarbij gaat het veel over ervaren.”

Dylan geeft een illustratie aan de hand van het bildungsthema ‘geld’: “Naast een theoretische basis kunnen er ook praktische opdrachten zijn zoals het leven met een gelimiteerd budget voor twee weken, of het handelen op een (gesimuleerde) beurs. Door in iemand anders schoenen te gaan staan, wordt empathie gestimuleerd.”

“Door in iemand anders schoenen te gaan staan wordt empathie gestimuleerd.”

“Empathie is vaak nauw verbonden met ethiek. Als je het ethisch raamwerk van een ander begrijpt, kun je er rekening mee houden en er gevoel voor vormen. Reflecteren gebeurt weinig op universiteiten. Waarom draait het? Hoe ging de samenwerking? Ook dat hangt samen met empathie. De uitvoering van opdrachten zal in het bildungsonderwijs verschillen; van een zakelijke speech of een humoristische presentatie tot slechts het gebruik van je stem als op de radio.”

“Reflecteren gebeurt weinig op universiteiten. Waarom doen we het? Hoe ging de samenwerking? Ook dat hangt samen met empathie.”

Jullie opleiding heeft best wat kritiek te verduren. Om te beginnen de kosten: €1200 per semester.
Kirsten: “Die prijs is echt om de minimale kosten te dekken om dergelijk onderwijs aan te bieden. We zoeken naar oplossingen zoals het betrekken van een beursfonds. Omdat de opleiding onafhankelijk is, staat deze helaas nog helemaal los van studiefinanciering en is deze (nog) niet geaccrediteerd. Maar voor accreditatie is bureaucratisch gezien veel tijd en moeite vereist. Daarnaast zullen er andere vragen om de hoek komen kijken bij accreditatie, zoals het effect ervan op de motivatie van studenten en de gevolgen voor de vorm van het onderwijs. Hier wordt ontzettend veel vergadertijd aan besteed. Iedereen is welkom om mee te denken!”

“Iedereen is welkom om mee te denken over het concept van De Bildung Academie!”

Verder, vormen de reguliere filosofie-opleidingen geen concurrentie?
“Niet echt, met name door de vertaling naar de praktijk die De Bildung Academie aanbiedt. Een hoop filosofiestudenten zijn juist heel enthousiast over De Bildung Academie. Voor velen geeft onze opleiding verdieping op intellectueel vlak, terwijl juist voor onder andere filosofiestudenten die verdieping plaatsvindt op praktisch vlak.”

“Voor velen geeft onze opleiding verdieping op intellectueel vlak, terwijl juist voor onder andere filosofiestudenten die verdieping plaatsvindt op praktisch vlak.”

Kun je niet beter op een andere manier praktische ervaring opdoen, door bijvoorbeeld een stage te lopen?
Het verschil zit hem volgens Merel en Koen in de constante wisselwerking van praktijk en theorie en daarnaast het centraal stellen van je eigen ontwikkeling. Dit blijft volgens hen bij stages en werk toch meer binnen de kaders van de betreffende organisatie. Ze leggen uit: “Vrijwilligerswerk, stages, werk, studies of een bestuursjaar: allemaal ervaringen waarin de omgang met deadlines, hiërarchie, idealen, energie, motivatie en intensieve samenwerking natuurlijk zorgen voor groei in persoonlijke ontwikkeling. Op De Bildung Academie vindt dit echter allemaal plaats in een half jaar, in relatie tot de opgedane academische kennis. Zo wordt die academische kennis alleen maar van meer waarde, en weet je hoe je je tot die academische kennis moet verhouden.”

“De Bildung zorgt niet alleen voor persoonlijke groei, maar ook leer je hoe je je tot je academische kennis moet verhouden.”

Hoe ziet de toekomst van De Bildung Academie eruit? Willen jullie bijvoorbeeld fuseren met universiteiten?
“We blijven heel dicht bij alle belangrijke spelers in het universitaire domein: de universiteiten zelf, andere hogere beroepsopleidingen (HBO), de toekomstige werkgevers, non-profit organisaties, de kleine ondernemingen en de buurt. Enerzijds zijn we dus onafhankelijk van universiteiten, anderzijds blijven we heel dichtbij.” Een grote en belangrijke bezigheid voor de organisatie op dit moment behelst het onderzoek naar accreditatie als minor van 30EC. Op die manier blijven ze ontzettend dicht bij het onderwijs van universiteiten. Verder liggen er veel plannen, zoals uitbreiding naar een volledig jaar. In ieder geval staat alles nog open.

Daarnaast staat De Bildung Academie zelf ook ontzettend open voor feedback, ideeën en inspiratie. “We zijn constant aan het verkennen wat goed is voor studenten. We zijn onderwijs dat op zichzelf al in transitie is.”

Meedenken over De Bildung Academie of meer informatie over de aanmeldingsprocedure? Bezoek de website.


Wat? De Bildung Academie, 1 semester (6 maanden), €1200, voltijd, niet geaccrediteerd
Voor wie? Alle gemotiveerde (pre)masterstudenten, gevorderde bachelorstudenten, afgestudeerde HBO’ers en alumni die maximaal drie jaar geleden ingeschreven stonden voor hoger onderwijs.
Aanmeldingsprocedure? Voor de aanmelding schrijf je een motivatiebrief en word je geacht mee te doen aan een assessmentdag. Hierbij wordt gelet op commitment en doorzettingsvermogen, maar vooral ook op gepaste verwachtingen.
Waar? Vooralsnog vinden de lessen plaats in CREA (UvA, Roeterseiland).
Wat levert het op? Ten eerste een certificaat met handtekeningen van de ruim 130 meesters van de academie. Daarnaast een portfolio, eigen logboek en competentieprint: 360-graden feedback die de studenten, gidsen en leermeesters aan je geven.

Betrokken stadmakers
Eugène Sutorius
professor Strafrechtswetenschappen UvA, Bildung Academie
reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Amsterdam
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu