De Nederlandse homo-paradox

Veel steun voor homorechten en een antidiscriminatoire houding, maar tegelijkertijd geweld tegen homoseksuele mannen

Gisteren ook druk gefeest in, bijvoorbeeld, het Westerpark of op Zeeburgereiland? We vierden onze vrijheid – door de jaren heen steeds meer als een abstract, wereldwijd thema. Als reactie op conflictsituaties, oorlogen, onderdrukking en ook zaken dichter bij huis: vluchtelingenproblematiek, racisme en vrijheid van meningsuiting. Nieuw Amsterdam-redacteur Roos schreef in dat licht een stuk over gaytolerantie in onze stad. 

In de tweede helft van de 20ste eeuw werd Amsterdam wereldwijd bekend om haar tolerante en open houding en stond de stad bekend als de ‘Gay Capital of Europe’. Maar hoe staat het er nu voor? Het aanbod van gayhoreca en -evenementen stagneert of gaat zelfs achteruit en de aantrekkingskracht van Amsterdam als gaytoeristische bestemming lijkt af te nemen. Staat Amsterdam als open en tolerante stad onder druk?

Als je het aan Laurens Buijs vraagt is dat zeker het geval. Volgens Buijs, socioloog aan de UvA, is Amsterdam allang niet meer de homohoofdstad van de wereld. Hij stelt dat de huidige homoscene een pijnlijk, slap aftreksel is van de florerende, wereldberoemde en taboedoorbrekende scene van de jaren ’80 en ’90. Met een lange rij aan goedlopende kroegen en discotheken werd de Reguliersdwarsstraat het zelfverzekerde epicentrum van de homogemeenschap. Hij schrijft dat inmiddels, nog geen decennium later, Amsterdam is afgegleden van ‘homohoofdstad’ naar ‘homofoobstad’.

Laurens Buijs

Hoe is dat te verklaren? Het antwoord wordt volgens Buijs vaak gezocht bij de multiculturele samenleving. Er wordt geroepen dat immigranten niet tolerant zijn tegenover homoseksualiteit. Inderdaad blijken allochtonen een significant negatievere houding te hebben tegenover homo’s dan autochtonen. Echter is het tegelijkertijd zo dat nog steeds een meerderheid van de allochtonen voorstander zijn van het homohuwelijk en zijn ze nergens in Europa zo homovriendelijk als in Nederland.

Uit een onderzoek naar antihomogeweld van Buijs en zijn collega-sociologen Gert Hekma en Jan Willem Duyvendak bleek overigens ook dat Marokkaanse jongens weliswaar oververtegenwoordigd zijn als dader, maar dat autochtone jongens niet ondervertegenwoordigd zijn. In Amsterdam wordt 39% van de geweldsincidenten tegen homo’s gepleegd door autochtone nederlanders. Dit bewijst het tegendeel van de populaire veronderstelling dat de homo-emancipatie onder deze bevolkingsgroep is voltooid en er slechts problemen zijn onder etnische minderheden. Om het aandeel autochtone jongeren in de dadergroep dan te verklaren moet volgen Buijs worden gegrepen naar een centraal concept uit de genderwetenschap: heteronormativiteit.

Heteronormativiteit is een dominant maatschappelijk denkraam, namelijk dat van heteroseksualiteit als de normale seksuele oriëntatie. Dat homoseksualiteit wordt gezien als een afwijking van de norm. Dit hoeft niet te beteken dat de maatschappij niet tolerant is tegenover homo’s, maar wel dat van homo’s wordt verwacht ‘uit de kast’ te komen en aan hun omgeving duidelijk te maken dat zij op het gebied van liefde en seksualiteit afwijken van andere.

Volgens Buijs wijst alles erop dat heteronormativiteit nog altijd aan kracht wint in Nederland, en in toenemende mate ook door homo’s zelf wordt geïnternaliseerd. In hun zoektocht naar normaalheid in een heteronormatieve samenleving zijn jonge homo’s nauwelijks nog solidair met homo’s die van de normen afwijken. Nichten, travestieten en andere homo’s die niet altijd aan heteronormatieve verwachtingen kunnen of willen voldoen zijn de grote verliezers.

gayscene 2De homojongens van nu zijn niet bezig met het ontkennen van hun seksuele voorkeur, maar ondernemen allerlei krampachtige pogingen om ‘typisch homogedrag’ te ontlopen. Zij vinden dat het interessante deel van hun persoonlijkheid pas begint waar hun homoseksualiteit ophoudt, en geven aan ‘als mens, en niet als homo’ gezien te willen worden.

Betrokken stadmakers
Laurens Buijs
Socioloog, onderzoeker & docent UvA
Gert Hekma
Socioloog UvA
Jan Willem Duyvendak
Socioloog UvA
reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Amsterdam
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu