Verslag Stadexpeditie Utrecht

Samen, Schuren, Los!

21 hoog verzamelen meer dan 100 Stadmakers uit heel Nederland zich voor een mooie stadexpeditie. Het is 29 mei, en het is tijd om de Domstad te doorkruisen. Mariken Gaanderse heet ons allen enthousiast welkom in Utrecht. Ze geeft een korte introductie van de dag. Daarna wordt de expeditie inhoudelijk en interactief ingeleid door Frans Soeterbroek. Met 4 beelden geeft hij aan dat de Utrechtse Ruimtemakers 4 methoden van werken kennen. Niet dat dit zo van tevoren bedacht is. Nee, het is zo ontstaan. De methoden komen ook terug in het net verschenen boek: Het Nieuwe Stadmaken. Onderstaande tweet geeft een goed overzicht:

Na wat laatste praktische tips over de dag is het tijd om ons in 4 routes over de stad te verdelen. Hierbij de verslagen.

Route 1: Merwede en Meer

Eenmaal geland op de begane grond bewegen we ons met een groep van 20 Stadmakers richting de fietsen. De eerste stop is Vechtclub XL, waar Jet van Zwieten ons vertelt over het ontstaan van deze broedplaats voor de creatieve industrie. Het begon in een loods waar ze kort mochten verblijven en met zo min mogelijk middelen een aantal werkruimtes realiseerden. Maar de vraag naar die ruimtes bleef stijgen en daarom gingen ze op zoek naar een nieuw pand. Eind 2010 kwam de gemeente met een voormalige opslagplaats voor medicijnen. In deze kale grote loods mochten ze hun projecten voortzetten voor minimaal 10 jaar. Vechtclub XL was het resultaat. Met tweedehands deuren werd op een creatieve manier de ruimte opgedeeld. En middels selectie – met de vraag naar de ruimtes konden ze Vechtclub drie keer vullen – werden de huurders bij elkaar gezocht. Het resultaat mag er zijn: Vechtclub XL bruist van de energie en er wordt al hard gezocht naar een manier om hier langer te blijven dan de 5 jaar die hen nog resteert.

stadexpeditie_utrecht10

Emilie Vlieger vertelt ons hier ook over Meer Merwede. Een initiatief dat Merwede als gebied op de kaart wil zetten. Fietsend door dit gebied geven leegstaande gebouwen en braakliggende terreinen een koele indruk. Maar Emilie laat ons de andere kant van het gebied zien. Verborgen mooie plekjes, creatieve zones, hippe koffietentjes en bovenal mogelijkheden. Met sociale interventies, feesten en andere projecten probeert Meer Merwede het imago van het gebied te veranderen en gebiedsontwikkeling op een andere manier te benaderen. Utrecht maak je samen, ook de gemeente is het daarover eens. Maar hoe dit dan precies vorm moet krijgen is nog een lastig vraagstuk. Hierover zijn we dan ook met zijn allen in gesprek gegaan met verschillende betrokken partijen: Meer Merwede, iemand van de gemeente en een projectontwikkelaar. Dit gesprek vond plaats in de Stadstuin: een broedplaats die net begint op de bloeien in een leegstaand kantoor. Met koffie en bier gingen we hier inhoudelijk op de zaken in en Emilie liet ons de knelpunten in de gebiedsontwikkeling van Merwede zien. (verslag Lieke Knijnenburg)

stadexpeditie_utrecht11

Route 2: Verbinden in je Buurt

Eerste stop is initiatief Rotsoordbrug. Na een korte inleiding van het initiatief gaat het direct los. Kritische vragen worden afgevuurd, de geschiedenis van het project wordt ontrafeld en knelpunten komen op tafel. Rotsoordbrug is een project van Marit Overbeek, Ron Buiting en Richèl Lubbers. Zij willen een brug realiseren om de ‘stenen’ woonwijk Rivierenwijk aan Rotsoord te verbinden. Nu ongeveer 3 jaar verder zijn er talloze events, expertmeetings en bijeenkomsten geweest. De initiatiefnemers kiezen er voor om de ambtelijke weg te bewandelen. Dat betekent dat er op dit moment in het proces gekeken moet worden naar de randvoorwaarden, en dat daarna pas weer naar meer publiek draagvlak gekeken gaat worden. Het roept vragen op bij de aanwezigen: “is dat de juiste weg? Moet je niet veel meer om de bestaande systemen heen proberen te werken?” De aanwezige ambtenaar geeft aan dat dit type proces nou eenmaal tijd kost, welke weg je ook kiest. Het ambtelijk apparaat moet wennen aan de nieuwe rol die het heeft in het proces. De politiek kan bijvoorbeeld wel zeggen: “voor elk goed project is er plek”, maar wat is een goed project? Interessant punt om te noemen is dat de havenmeester ná een expertmeeting nog met nieuwe wet- en regelgeving aan kwam zetten. Zelfs de Enkhuizer Almanak werd hierbij ingezet. Het geeft de complexe en interessante situatie van het project weer. Het groepsgesprek over eigenaarschap, macht en belangen wordt afgesloten met het geven van tips aan de initiatiefnemers. Een korte opsomming: probeer andere wegen dan de ambtelijke te bewandelen en voer zo druk uit, onder druk worden dingen vloeibaar. Streef altijd ook naar politiek draagvlak. Creeër nieuw momentum en realiseer zo groter sociaal draagvlak. Heb altijd oor voor je ‘tegenstanders’.

Tweede stop van de route is Project Oosterbaan. Het is een initiatief van de Stichting Oosterspoorbaan Utrecht en Happyland Collective, waarin zij samen met de gemeente Utrecht in co-creatie bezig zijn. Feit wil dat er een strook van 900 meter aan oude spoorlijn braak ligt en rijp is voor herontwikkeling. Onder leiding van Akke Bink liepen we rond over het indrukwekkende gebied. Het gebied was eerst in totaliteit van ProRail en na de nodige bewonersbemoeienis is nu een deel door de gemeente aangekocht. Dit is op 13 januari 2015 daadwerkelijk gebeurd en men is daarna verder gegaan met de co-creatie. Na een mooie wandeling strijken wij als groep neer in een rustiek tuinhuisje waar we dieper op de materie ingaan. Duidelijk wordt dat er 2 wegen bewandeld worden. Aan de ene kant is er bepaald dat er een fietspad gaat komen. Nadat er 2 ontwerpen zijn gemaakt kregen de bewoners de keuze, en die keuze wordt door de gemeente gefinancierd en ontwikkeld. Ook hier ontstaat een discussie wie er in de lead is. Frans Soeterbroek vraagt zich af of de overheid hier niet gewoon in de lead zit, waarna Marijn Struik (Happyland Collective) aangeeft dat het toch echt hún initiatief is. Het leidt tot een interessante discussie; iedereen heeft zijn belangen en het mooie van dit project is, is dat er echt wordt geprobeerd verbinding te leggen tussen de verschillende partijen. Het tweede element, naast het fietspad, is dat er een aantal plekken door bewoners zelf ingevuld kunnen worden. Dit zal de komende tijd worden gedaan, maar hierbij moet wel worden opgemerkt dat hier de financiering vanuit de bewoners zelf zal moeten komen. (verslag Peter Both)

Route 3: Kathedralen route

Na de gezamenlijke aftrap op de 21ste verdieping stappen we met zo’n 25 man op de fiets en vertrekken we in noordwestelijke richting de Werkspoorkathedraal. Hier aangekomen parkeren we onze fietsen in de oude grote hal. Terwijl de meeste van ons nog druk bezig zijn met het maken van foto’s van deze voormalige werkloods van het Werkspoor Utrecht, worden we naar de oude doucheruimte geleid. Hier krijgen we van Marieke Gaanderse, Bart Witte en eigenaar van het pand Bob Scherrenberg een korte uitleg over het verleden van het gebied en hoe deze werkspoorloods bezig is te transformeren naar een plek voor creatieve bedrijven en horeca. Om te leren van elkaars kennis en ervaring gaan we met elkaar in gesprek. Voor dit gesprek is gebruik gemaakt van de Fishbowl-techniek, die iedereen de kans geeft om mee te praten en te bepalen waar het gesprek heen gaat. Belangrijkste uitkomsten van het gesprek: de gemeente wil graag ruimte bieden aan kleine initiatieven, maar in de uitvoering lopen initiatiefnemers tegen een muur van regels aan. De gemeente is dan ook zoekende naar hoe hier mee om te gaan. Want de gemeente blijkt in praktijk toch een veelkoppig monster te zijn waarbij het belang van de kleine initiatieven nog niet overal is doorgedrongen.

© Cartesius Museum

Na dit gesprek stappen we weer op de fiets, voor een flinke tocht naar de voormalige Buurtschap de Meern, aan de rand van de bebouwing van Leidsche Rijn. Door de regen en met wat tegenwind fietsen we via het Dakpark A2 naar de Metaal Kathedraal. Hier worden we ontvangen door initiatiefneemster en theatermaakster Maureen Baas. Vol enthousiasme leidt zij ons over het grote terrein achter de kerk. Naast ateliers voor kunstenaars vind je hier bijvoorbeeld ook een houtwerkplaats en de urban farming van GO-STRO.

methaal-kathedraal (1)

Even leek het erop dat we door een bruiloft de kerk niet van binnen konden gaan bekijken, maar gelukkig stapte het bruidspaar snel genoeg het huwelijksbootje in. Zo kunnen wij de Metaal Kathedraal ook nog van binnen bewonderen. En wel helemaal droog, want na jaren van lekkage en renovatie is het dak van de Kathedraal eindelijk helemaal waterdicht. (Verslag Coen Hermans)

Route 4: Een andere richting

Deze route stond in het teken van een hernieuwde tafelschikking voor gebiedsontwikkeling. Vanaf de 21e etage van het stadskantoor was de omvang van het gebied Leidsche Rijn Centrum – wat het tweede bruisende hart van Utrecht moet worden – goed zichtbaar. Nadat we onze fietsen hadden gepakt gingen we dan ook op weg om te spreken met de projectontwikkelaar ASR en het Bewonersplatform Toekomst Leidsche Rijn.

Aangekomen bij de entree van het bouwterrein werden we welkom geheten door de vrolijke borden ‘Meet the Locals’ die door mensen van de aangelegen Vinex wijk waren gemaakt. Een mooie illustratie van de betrokkenheid van de bewoners. Terwijl we boven op de plek staan waar binnenkort de auto’s over de A2 racen vertelt Anne-Mette van Lieshout Anders ons over het belang van het creëren van een gezamenlijke identiteit voor dit gebied. De Leidsche Rijners missen nog een stadscentrum en de ambitie om op dit terrein een winkelgebied te creëren – wat het tweede bruisende hart van de stad moet worden – stuit op veel uitdagingen. Het unieke centrum zal in de toekomst de winkels ondergronds bevoorraden wat meer openbare ruimte creëert. Hier ziet het Bewonersplatform dan ook een rol voor zichzelf om mee te ontwerpen aan een plein en in het binnenhalen van winkeliers. Een belangrijke uitdaging voor het gebied is de betrokkenheid van de Leidsche Rijners. Anne-Mette vertelt ook hoe gewerkt wordt aan de identiteit door de verhalen van de omwonenden te delen door middel van gedichten en foto’s. Daarnaast wordt op 6 juni ook de Camping onbestemd georganiseerd in het kader van het Jaar van de Ruimte waar de hoogte- en diepte punten worden gedeeld en besproken.  Terwijl we ondertussen in de bouwkeet van de directie een kopje koffie hebben ontvangen zien we op de kaart hoe het masterplan voor dit gebied drastisch is aangepast door de crises. De betrokken partijen; de gemeente, projectontwikkelaar ASR, het Bewonersplatform en de partij die winkels gaat exploiteren werken dan ook hard samen om nader tot elkaar te komen voor een passend en functionerend Leidsche Rijn Centrum. De samenwerking wordt geïllustreerd door een open houding van de projectontwikkelaar naar het Bewonersplatform maar ook de schurende verhouding met de gemeente die het vooralsnog moeilijk vindt om met de kritische bewonersclub haar positie te bepalen. Er staat nog een grote uitdaging voor dit gebied waar het Bewonersplatform zich hard maakt om hier de identiteit van de Leidsche Rijners in terug te zien.

IMG_7868

Nadat we deze zandvlakte verlaten fietsen we naar een ander gebied in ontwikkeling, Westplein. Door de herontwikkeling van het stationsgebied heeft – voorheen de achterkant van het centraal station – wijk West een nieuwe functie gekregen en is er een tweede voorkant bij het station ontstaan. We worden welkom geheten in Paviljoen Pop door Fred Dekkers en Ilke van Engelen van Ontwikkelgroep Lombok Centraal (OLC). Een netwerkorganisatie van burgers, initiatieven en verenigingen uit de wijken in West-Utrecht die zich sterk maakt voor het gebied waar met de vele ongebruikte ruimte nog veel potentie zit. Het gedeelte van het verkeersplein met het Paviljoen, de verplaatsbare plantenbakken en de bloemen ziet er zonnig uit ondanks de regen. De ontwikkelgroep is ondertussen een volwaardig gesprekspartner en heeft samen met de gemeente Utrecht een ontwikkelvisie opgesteld in 2012. In deze ontwikkelvisie moeten ook belangrijke keuzes worden gemaakt rondom de verkeersdrukte in dit gebied. Voor de Stadexpeditie zijn de projectontwikkelaar en de betrokken ambtenaar aangeschoven om te praten over waar de verschillende partijen tegen aan lopen. De gemeente was zeer enthousiast over de co-creatie van deze plek maar ook hier schuurt het met betrekking tot de verschillende belangen van de partijen. We worden actief gevraagd mee te denken over dit gebied en duidelijk komt naar voren dat er een objectieve partij ontbreekt om alle belangen te behartigen. Niet alleen gaat het hier om de wet en regelgeving met de invulling van de lege ruimtes maar ook om de invloed die de aanpassingen op dit plein hebben voor de toekomst van de binnenstad. Wel of geen tunnel en het verminderen van de verkeersdrukte hebben grote invloed op de ontwikkeling van niet alleen het gebied maar ook op het centrum van Utrecht. Midden in de planvorming van dit gebied zet de ontwikkelgroep zich hard in om de menselijke maat centraal te stellen. (verslag Quirine Winkler)

Vivian Doumpa

Afsluiting

Alle routes werden afgesloten op Westkust alwaar we onder genot van een borrel en een hotdog de dag konden afsluiten. 

Mooi moment was ook nog de overhandiging van het eerste exemplaar van het eerder genoemde boek: Het Nieuwe Stadmaken aan Stadmaker Frans Kerver. Een boek dat inhoudelijk ingaat om de transities die we deze dag aan de lijve hebben ondervonden.

Een fantastische, gevulde Stadexpeditie, dat is wat het was. Elke route was inhoudelijk sterk, de gesprekken waren voor deelnemers en projecten van waarde en nieuwe contacten zijn gelegd. Dank Utrechtse Ruimtemakers!

Betrokken stadmakers
Frans Soeterbroek
Directeur De Ruimtemaker
Bart Witte
Directeur Expodium
Saar van der Spek
Projectontwikkelaar Rotslab
reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Utrecht
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu