Verslag stadexpeditie Eindhoven

Eindhoven laat zichzelf zien als de ultieme stad in transitie

In plaats van de sloophamer ter hand te nemen wordt het ene na het andere creatieve juweeltje herontwikkeld uit het industrieel erfgoed. Daarnaast gaan jonge ontwerpers aan de slag met sociale problemen in de wijk en vinden daar kansen en oplossingen. De twee routes laten dit zien en hier volgt onze verslaggeving.

Route A: Post-Industrial Heritage

Strijp S

De tour begint op Strijp S. Strijp S, voormalig Philips-terrein, is onmiskenbaar verbonden met Eindhoven. Het heeft sinds de eerste productiegebouwen een kleine honderd jaar geleden werden opgeleverd, de stad gemaakt tot wat het vandaag de dag is. Sinds Philips zo’n tien jaar geleden is vertrokken, wordt het terrein opnieuw ontwikkeld. Tot nu toe resulteerde dat in 531 (creatieve) ondernemingen, 494 woningen en het aantal bezoekers ligt inmiddels op 1,3 miljoen. Temidden van het tumult van de Dutch Designweek staan het Klokgebouw en de kolossen van ‘Anton en Gerard’ statig overeind. De stadexpeditieleden worden meegenomen naar een van de daktuinen (total 2500 m2) op gebouw Gerard voor een spectaculair overzicht op het terrein en een toelichting de ontwikkelingen tot nu toe. Het complex waarop we ons bevinden is door woningbouwcorporatie Trudo omgebouwd tot wooncomplex waar lofts van 50, 80 en 100 m2 worden aangeboden. Doordat de huurders geselecteerd zijn op hun motivatie en voorzieningen als wasruimtes en de daktuinen worden gedeeld is er een hoge mate van onderlinge betrokkenheid. Het wemelt er van de communities, van honden-uitlaat-clubjes tot hardloop-avonden.

NRE

NRE: Waar in eerste instantie de herontwikkeling van Strijp S. vooral vanachter de tekentafel werd ontworpen, krijgen bij de elf panden van het NRE-terrein (voormalige gasindustrie van Eindhoven) bewoners en initiatiefnemers de mogelijkheid hun stad vorm te geven. De gemeente is begin 2014 samen met ze aan de slag gegaan om het gebied tot een nieuwe culturele hotspot te transformeren. Zo’n bottom-up proces is voor beide partijen lastig. Het is voortdurend de juiste balans zoeken, want wie maakt nou eigenlijk de stad? Zeker in dit geval omdat de bodem door gasproductie vervuild is geraakt en gesaneerd moet worden. Iets wat de gemeente voor haar rekening zal moeten nemen, maar geen al te grote belasting mag zijn voor het organische proces waar de herontwikkeling zich nu in bevindt. De gemeente hanteert daarom een pragmatisch beleid en zal per pand zal er functioneel worden gesaneerd. Op dit ogenblik wordt een groot deel van de ruimte tijdelijk ingevuld als cultureel podium, horeca, atelierruimte en werkplaats. De gemeente geeft ook deze tijdelijke projecten de kans zich te bewijzen met als eventueel vooruitzicht een permanente plek in het toekomstige aanbod. Het NRE terrein maakt onderdeel uit van de zogenaamde ‘Blauwe Corridor’, een gebied langs het Eindhovens Kanaal met een fiks aantal locaties voor coöperatieve herontwikkeling in aanmerking komen.

Corner Spot

Augustijnenkerk en Mariënhage: Onderweg naar de volgende locatie passeert het gezelschap het oudste stukje Eindhoven. Het klooster Mariënhage, de Augustijnenkerk en andere gebouwen op het terrein staan al een tijd zullen op termijn worden herbestemd. In nauw overleg met de paters die het klooster nu nog bevolken is de gemeente bezig een gepaste invulling te geven aan het terrein. Dat gaat weliswaar langzaam, maar in goede samenwerking. De paters pleiten voor een invulling waarbij de rituelen van het leven tot hun recht komen. Van geboorte tot trouwen, van diploma tot de dood. Een aantal van de panden op het terrein worden nu al bevolkt door ontwerpers en kunstenaars.

De Kazerne en Loods: De laatste locatie opende net voor DDW haar deuren en is wat design betreft gelijk eentje om de expeditievingers bij af te likken: De Kazerne. Ontwerpbureau Moon en Co (Annemoon Geurts en Koen Rijnbeek) heeft het op zich genomen deze voormalige marechausseekazerne om te toveren tot een podium voor de internationale creatieve industrie. En niet alleen dat; horeca, hotel, conferentieruimte, lab en expositieruimte moeten hier voor een unieke belevingservaring gaan zorgen. De uitdaging ligt wat betreft Annemoon Geurts niet alleen in het ultiem integreren van deze verschillende leefwerelden, de Kazerne wil ook een motor zijn voor het ontwerpen van maatschappelijke innovatie. Annemoon is samen met haar partner zelf naar de gemeente gestapt met ambitieuze plannen om het monument. Gezien de reputatie van het haar ontwerpbureau wilde de gemeente graag meewerken. Een hele hoop netwerken en sponsors later is het eerste deel, de achterliggende loods, inmiddels af. De loods bevat een strak vormgegeven restaurant en voor deze designweek een imposante expositie met hoogwaardig Nederlands Design. Vooralsnog zijn de hooggespannen verwachtingen waargemaakt. Maar, laat Annemoon weten, er moet nog ontzettend veel gebeuren voor met de rest van het complex, dat wordt nog heel spannend.

Route B: Social Design, Broedplaatsen

De bus reed langs drie broedplaatsen, allen buiten het centrum van Eindhoven gelegen.

4apostelen

Tongere is een oude krachtwijk, oftewel, een wijk die ietwat meer aandacht nodig heeft. Ondanks de positieve affirmatie bleef de wijk lange tijd achter op de rest van Eindhoven. Totdat minder dan een jaar geleden twee Russische studenten en een Koreaanse besloten een bloeiend initiatief uit te broeden wat de ‘Corner Spot’ werd. Dit is geen winkel maar een allerhande sociale ontwikkelingsbureau op de hoek van de straat, waaruit allerlei buurt- en wijkverbeterende projecten komen, die zich hebben uitgebreid tot het grijze gebouw van Vitalis, het bejaardentehuis aan de overkant. Zij geven impuls en vorm aan creatieve buurtprojecten die vervolgens weer geëxposeerd worden in het ouderenverblijf. Zo ontstaat een stroom, aanvullend op het dagelijkse rollator en rolstoelverkeer, die intersecties creëert tussen jong en oud, werkend en gepensioneerd en zo gepaste creatieve oplossingen verschaft aan alledaagse kleine problemen.

Product ontwerper Marnix Oosterwelder houdt met Rake Lijnen vijf dagen in de week van ‘s ochtends tot vroege middag kantoor naast de bejaardenkantine om daar vrijwillig concepten te ontwikkelen voor mensen. “Mijn idee is dat iedereen een ontwerper is, ik help mensen hun ontwerpen visualiseren.” Aan de muur hangen productschetsen die Marnix in samenwerking met de ouderen heeft gemaakt. Bijvoorbeeld de ‘vogel-reïntegratie-unit’ – een 96-jarige dame biechtte hem op dat haar meest gelukkige momenten zijn wanneer ze haar parkietje hoorde zingen in samenzang met de vrije vogels buiten. Hiervoor ontwierp hij een kooitje waar haar
parkietje onder kan zitten, met een schuif waar voer ligt voor de vrije vogels om
hapjes vandaan te pikken om een ontmoeting tussen de vogels uit te lokken.

Wanneer een bejaarde man met een olijk rood hoofd aan komt gelopen lopen houdt Marnix hem tegen: “Ik heb wat voor je!”. Een grijze dame met een jeugdig gezicht zet haar rollator stop: “Hij heeft toch die poes voor jou geregeld!”. “Gaan we obsceen worden?” knipoogt Marnix haar toe. “Hier, je vertelde toch: als ik dit niet kan oplossen spring ik zo voor het spoor? Daarom heb ik dit voor jou gemaakt: De Stiefpoes!”. Op de tekening staat een vrolijke poes met om haar halsband twee naamplaatjes en een bouwtekening: “Zie je, dan slaan we een gat tussen jullie woningen en dan maken we daar een kattenluikje! Zo kan de poes bij jullie allebei zijn en moeten jullie ook samen het regelen over wie haar wanneer eten geeft.” Op de tekening kruipt de kat monter door het luikje.

NULZes

Next stop is de 4Apostelen. Een oude kerk is getransformeerd tot
expositieruimte, waar nu gigantische foto’s uitgestald liggen op kale houten balken. De fotograaf legt uit dat hij hiermee wil benadrukken dat dit ‘work in progress’ is, een open proces dat nog geen einde had gevonden. Een bevriend ecoloog vertrok naar Nain, een desolate plek in de buurt van Labrador, New Foundland. Hoewel ijzingwekkende schoon zijn de omstandigheden van de lokale Inuït erbarmelijk. De populatie heeft te kampen met alcoholisme en suïcide-epidemiën vanwege de uitzichtloze economische situatie als gevolg van klimaatverandering

Ook de Social Design route belandde bij het NRE terrein. Hier kwamen wij aan bij NULZes waar een interactieve performance gaande was: ‘Feeling Blue’. Regendruppels vielen uit het dak die de bezoekers met een blauwe paraplu ontwijken terwijl de jonge ontwerpers die hier gevestigd zijn vertellen over het werk. Verliefd geworden op de locatie, hopen deze drie jonge ontwerpers dat ze langer op de locatie kunnen blijven, die zij opgeknapt hebben tot een frisse, zeer georganiseerde ruimte. Ze zijn nu samen met de gemeente bezig om een bestemmingsplan te ontwikkelen.

NULZes

City Dwellers is gevestigd in een winkelcentrum met voornamelijk grote ketens. Achter een strak logo openen twee deuren naar een prachtige collectie kleding en meubelen met couture-allures. Jacqueline Starmans en Anke Blumenberg leggen uit hoe het hier gemaakt is. Er werken twintig stagiairs, vrijwilligers en “gedwongen vrijwilligers” om hier een assortiment kleding te ontwikkelen vervaardigd uit hergebruikt materiaal en duurzame stoffen. Zo is er een serie Japanse Kimono’s te zien en verspreid door de winkel staan verschillende designmeubels ontworpen door jonge ontwerpers, maar vervaardigd in sociale werkplaatsen.

In het stadhuis van Eindhoven belanden we bij de expositie G/OUD over ouder worden.
Pronkstukken zijn Granny’s Finest (met onder meer een gebreid babymutsje voor 47,50 euro), een bord waar men hun associaties en ideeën over thema’s in relatie tot ouder worden op kunnen prikken (“Gewoon nog seks op mijn 90ste hoor!”) en curieuze ontwerpen waarvan je je af kan vragen hoe betaalbaar en/of bruikbaar ze in werkelijkheid zouden zijn. Bijvoorbeeld een speciale keukenunit om appeltaart op te maken.

vanAbbemuseum bijeenkomst

Aan het einde van de dag verzamelen beide groepen zich in het café van het Van Abbemuseum. Met een drankje er bij reflecteren wij op deze pracht expeditie. Eindhoven is werkelijk voorloper op het gebied van stedelijke innovatie. Een broeiend enthousiasme is voelbaar tijdens het gezamenlijk naborrelen. Alhoewel er in Eindhoven nog geen fysieke plek is, vliegen de ideeën rond over een mogelijke locatie en vorm van een dergelijke plek. Ervaren Stadsambassadeurs uit andere steden (of attachees zoals Yasin Torunoglo iets later voorstelt als betere term) delen hun ervaringen met het verbinden van mensen aan de Stadsambassade. Belangrijk is het om naast het bouwen van een nieuw platform vooral ook aan te sluiten bij de vele netwerken die er al zijn die zich bezig houden met het land in transitie. Fysiek, maar ook online. Een gedeelde visie op de toekomst en richtingsbepaling verbindt mensen. Wethouder Yasin Torunoglu kan dat enthousiasme beamen, al riep de term ambassade bij de bestuurder vooral een beeld op van gesloten gebouwen met bergen bureaucratie. Dan toch liever attachee. Het afsluitende diner bij de Smalle Haven was feestelijk waar we naar hartelust konden uitwisselen. Uiteindelijk keerden wij na een lange dag vol indrukken huiswaarts.

reacties
reacties op dit artikel
Er zijn reacties op dit artikel
reageer
in Eindhoven
reacties op dit artikel
Benieuwd wat er in New Europe gebeurt? Citiesintransition.eu